نيمكرهء جنوبى - ترديد كند ، باكى نداشت . در زمينهء جغرافياى طبيعى و انسانى ، بر تأثير محيط و ديگر عوامل جغرافيايى بر طبيعت و خصايص حيوانات و نباتات و انسانها تأكيد كرده است . مسعودى از سنتهاى جغرافيايى ايران نيز تأثير پذيرفته است ، از جمله اينكه نظام هفت « كشور » را به كار برده و عراق را اقليم مركزى و بهترين اقليم جهان دانسته و بغداد را بهترين شهر شمرده است . يكى از جغرافيدانان برجستهء اين دوره ، كه تأثيرش بر تحول جغرافياى مسلمين مانند تأثير ابن خرداذبه بسيار گسترده و عميق بوده ، ابو عبد الله محمد بن احمد جيهانى ( اوايل قرن چهارم ) وزير سامانى است كه كتاب المسالك و الممالك او متأسفانه به دست ما نرسيده است ( نسخهء خطى كابل هيچ ربطى به اثر بزرگ جيهانى ندارد ) « 1 » ، ولى كاملًا محتمل است كه جيهانى متن اصلى كتاب المسالك ابن خرداذبه را مورد استفاده قرار داده باشد او كه مقام شامخ وزارت داشت و در بخارا به تأليف مشغول بوده ، مىتوانسته است زمينهء تحقيقات خود را بسيار عميقتر از آنچه براى ديگر مسلمانان همزمان او ميسر بوده است به آسياى مركزى و خاور دور بكشاند . « 2 » او اطلاعات دست اول خود را از منابع مختلف جمع آورى كرده ، و همين امر موجب اهميت كتاب او گشته است . عدهء زيادى از جغرافيدانان مسلمان بعدى از كتاب جيهانى ، كه به گفتهء مسعودى « به سبب اطلاعات تازه و ماجراهاى گيراى آن جالب بوده است » ، بهره برده‌اند . كتاب مجهول المؤلف حدود العالم كه در 372 به فارسى نوشته شده ،

--> ( 1 ) . V . Minorsky , " AFalseJayhani " inBSOAS , VIII , 1949 - 1950 , 89 - 96 ( 2 ) . Minorsky . Marvazi , etc . 6 - 7 , London 1942